Skip to content
Geplaatst op 23 december 2017

Jeroen Vullings in Vrij Nederland. Mooie term ‘echtemensenboekhandel’.

Zo gedraag je je het best in een echtemensenboekhandel – Vrij Nederland.

Ik ga het nog één keer uitleggen. Waarom u naar een echtemensenboekhandel moet gaan met echte mensen en echte boeken.

Onlangs sprak Podium-uitgever Joost Nijsen in de besloten vertrouwelijkheid van de Amsterdamse kunstenaarssociëteit De Kring over de literaire conjunctuur. Hij schroomde daarbij niet over tegenvallende resultaten te spreken en over de wispelturige rol van het lot dat ervoor kan zorgen dat zijn schrijvers opeens (en ook nog in hetzelfde jaar) met een succesvol boek op de proppen komen. Het volkomen ontbreken van gelikte managerspraat was zo verfrissend dat de massaal uitgerukte toehoorsters van zijn leeftijd verrukt konden vaststellen hoe romantisch toch het beroep van zelfstandig uitgever is. ‘Zo’n eerlijke, gevoelige man’, hoorde ik zeggen.

Nijsens vaststelling dat de uitgeverij zakelijk gezien ‘in naakte staat’ verkeert, bleef mij bijzonder bij. Er is een aantal kleine uitgeefconcerns, dat drijft op rijkaards die ‘leuke dingen’ met hun vele geld willen doen. De uitgeverijen die het niet van zulk mecenaat moeten hebben, hebben het vaak zwaar. De glamour die van de literatuur en het schrijverschap uitgaat, staat in schrille verhouding tot de bescheiden omzet in die sector. Het is sappelen, wachten en hopen op betere tijden. Net als in de boekhandel, eveneens onderdeel van de literaire conjunctuur. De uitgeverij is zolang er Joost Nijsens bestaan wel in goede handen. De boekhandel ook zolang er goede boekhandelaren zijn. Opgelucht keerde iedereen huiswaarts.

En toch. Vlak voor de feestdagen zag ik postbodes zeulen met tassen vol witblauwe Bol.com-dozen en dito enveloppen. Daar kúnnen boeken in zitten… In de boekhandels die ik bezoek, was het toen wat drukker dan gewoonlijk. Maar om nou te spreken van een zoete inval – nee. Is de boekhandel een relict uit de pre-internettijd? Welnee. Ik ga het nog één keer uitleggen. Waarom u naar een echtemensenboekhandel moet gaan met echte mensen en echte boeken. Waar browsen betekent dat je met je warmbloedige vingers geen muis of touchscreen, maar echte kaften beroert. Je kunt het niet vaak genoeg herhalen: waarom je vóór de zelfstandige boekhandel moet zijn. In tien punten.

1. Steun een boekwinkel omdat u niet wilt leven in een plaats zonder boekwinkel. Dat argument gaf de bestsellerschrijfster Ann Patchett toen ze in 2011 de boekhandel Parnassus Books begon in Nashville. Haar woorden werden bewaarheid. Er kwamen drieduizend mensen op de opening af.

2. Het ruikt lekker in boekhandels. Naar verse boeken. Naar drukinkt en papier van goede kwaliteit. En met een beetje geluk naar goed gewassen, door die gewijde omgeving uitermate aantrekkelijk personeel. Mocht het desondanks meuren naar rioollucht of schimmel, weet dan dat daar iemand er alles aan doet het hoofd boven water te houden. Uit liefde voor boeken. Als dat geen goed doel is.

Het vakantieboek moet van papier zijn en in een echte mensenboekhandel gekocht.3. De verkopers kunnen alles voor je opzoeken en bestellen. Ja, dat kun je zelf ook doen, maar waarom zou je? Bovendien weet niet iedereen waar hij naar op zoek is. ‘Ik zoek…een boek’, hoorde ik laatst iemand bij de kassa zeggen. ‘Van een kale schrijver uit Rusland…’ Nabokov, dacht ik. Maar bij de kassa kenden ze hun pappenheimers: ‘De Nederlandse, in Rusland woonachtige schrijver Pieter Waterdrinker, bedoelt u?’ Ja, die!

4. Een beetje boekhandelaar kent binnen een mum van tijd je profiel als lezer, hij weet welk boek hij je kan aanraden en vooral – nog belangrijker – welk boek niet. Dat intelligente, diplomatieke maatwerk is zoveel beter dan algoritmes die je wijzen op andere, ‘veel gekochte boeken die u zullen bevallen’. Uit eigen ervaring: ik heb heel wat schrijvers te danken aan in boekhandels werkzame literatuurminnaars.

5. In de fysieke boekwinkel doe je ontdekkingen. Niets leukers dan daarvandaan met boeken thuiskeren waar je bij binnenkomst van de boekensnoepwinkel, dat walhalla voor snuffelaars, niet aan had gedacht, maar die je niet kon laten liggen. Niet zomaar blijkt uit recent onderzoek dat kopers van e-books boekwinkels gebruiken om er tactiel achter te komen wat ze believen. Internetverzendbedrijf Amazon is om die reden een fysieke boekwinkel begonnen in New York.

6. De boekhandel maakt een voorselectie die democratisch uitpakt voor onbekende en minder populaire kwaliteitsschrijvers. Dat de boekhandelaar zich voor hen inzet, schept een vraag naar hun werk. Als er geen fysieke boekhandels meer zouden bestaan, zou een bepaald type literatuur verdwijnen. Wie de fysieke boekhandel bezoekt, steunt de minder bekende schrijvers. Als je hun boeken alleen via internet koopt, weet de echtemensenboekhandelaar niet dat er vraag is naar die titel. Maar als er twintig klanten bij hem dat boek kopen, onthoudt hij de schrijversnaam en koopt hij het volgende boek van zo’n schrijver guller in.

7. In de boekhandel kunt u schrijvers in het wild tegenkomen. Aanraken mag niet, maar hen observeren is bij de wet niet verboden. Misschien hoort u hen nog wat zeggen. Sommige schrijvers willen zelfs in debat over hun boek. Met een beetje geluk krijgt u uw meest persoonlijke opdracht ooit, op de eerste pagina van het aangeschafte exemplaar. ‘Voor Bert, je weet wel waarom, van Herman Koch.’

8. In de fysieke boekhandel krijgt het oog rust. Online springen de covers je als hongerige piranha’s in bruin water tegemoet. Maar hier, in dat pantheon van goede smaak en gedeelde boekenliefde, begeef je je met rustige tred van de ene naar de andere kast. Niemand vindt dat raar, in die laatste vrijplaats die onze samenleving nog rijk is.

9. En dan houd je het boek in je hand, iets wat op internet niet kan. Pas dan weet je of de letter en opmaak gerieflijk genoeg zijn.

10. U kunt u anders, béter voordoen in de boekwinkel. Bij Bol.com is niemand er zichtbaar van onder de indruk als u de stoffig geworden oud-Griekse, groene deeltjes in de Loeb-bibliotheek integraal meeneemt. Doet u dat in een mensenboekhandel, dan zal daar over u verhaald worden. De mythe is geboren.