Skip to content

Recentste recensie

Jaap Scholten – Tachtig € 12,50 

Scholten_Tachtig12.5x20.inddAan de vooravond van oma’s tachtigste verjaardag wordt de drieëntwintigjarige Frederik van H. verordonneerd op de honden en het zilverwerk van zijn moeder te komen passen, aangezien zij een week voor zaken naar het buitenland moet. Liever zou Frederik zijn dagen brassend in zijn woonplaats Rotterdam doorbrengen met vrienden Elvis en Knud. Hoe hij zich ook denkt te hebben losgewrikt van de verstikkende familiemores, in zo’n geval ontkom je er niet aan naar Twente af te reizen.

Onlangs heeft Frederik besloten zijn studie industrieel ontwerpen aan de TU Delft te staken. Hij wil scenarioschrijver worden. Tot grote consternatie van de familie. In Twente zal men hem er fijntjes aan herinneren dat er grote verwachtingen in zijn toekomst en carrière liggen en dat je hoort af te maken waar je mee bent begonnen. Ten slotte heeft de familie haar vooraanstaande positie te danken aan hard werken, aan een voorbeeld zijn voor de maatschappij. Er rust een grote verantwoordelijkheid op een telg uit een familie van textielbaronnen. De lijfspreuk van Frederiks overgrootvader luidde dan ook (naar Schiller):

Der Mann Muss hinaus
Ins feindliche Leben,
Muss wirken und streben
Und pflanzen und schaffen,
erlisten, erraffen,
Muss wetten und wagen,
das Glück zu erjagen.

“Ik lig liever in bed naar het plafond te staren. Familie: ik haat het. Eén ding is zeker, wat ik ook doe, hoe bont ik het ook maak, kwijt raak ik ze niet.”

En hij maakt het bont. Vanuit Twente schrijft hij zijn liefje Calanda brieven. Hij vertelt haar dat hij het wil uitmaken, voor de vijfde keer inmiddels. Het meisje legt zich daar niet bij neer, waarna hij haar grof bruuskeert.

In het grote lege huis komt Frederik langzaam maar zeker tot rust. Hij gaat op onderzoek uit en vindt een doos met brieven en foto’s van zijn ouders. Wellicht kan hij antwoord vinden op de verdwijning van zijn vader, zestien jaar geleden. Zijn vader, Leopold, over wie niet gesproken mag worden. Hij denkt terug aan de laatste keer dat hij hem heeft gezien, samen met oma en opa. ‘Pol’ leefde als kluizenaar in de Spaanse Pyreneeën waar hij zijn kostje bij elkaar scharrelde als schaapsherder.
Het verleden trekt aan Frederik voorbij in die dagen. Hij bezoekt plaatsen van weleer, mensen die een rol hebben gespeeld in zijn leven. Je zou bijna denken dat alles tussen Frederik en de familie toch nog goed komt. Totdat het grote moment daar is, alle familie bijeen ter ere van oma’s tachtigste verjaardag. In dronken toestand besluit Frederik een speech te houden, waarbij hij de vraag stelt die al meer dan tien jaar onuitgesproken dient te blijven: “Wordt het niet eens tijd dat in deze familie eens de werkelijke kwesties worden aangesneden? Het lijkt allemaal reuzemooi en gezellig op zo’n dag, maar wat is de werkelijkheid?!”

Tachtig heeft een sterk autobiografisch karakter. In Twente werd het boek door bepaalde textielfamilies als schandelijk ervaren. Zo mocht je niet uit de school klappen! Er ontstonden ruzies in boekenclubjes omdat sommige leden Tachtig niet wilden lezen.
Naast het schoppen tegen de heersende mores, geeft Tachtig blijk van zowel verstikkende familiebanden als van onverbrekelijke broederschap. Dat werkt Scholten verder uit in zijn in 2008 verschenen roman De wet van Spengler. Zijn laatste werk, Suikerbastaard (verschijnt april 2020), heeft eveneens de onontkoombaarheid van deze familie als rode draad.

 

Op 8 maart wordt Scholten in de synagoge in Delft geïnterviewd over zijn werk, in het bijzonder over Suikerbastaard en de totstandkoming daarvan.

© Eus Wijnhoven, januari 2020

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!