Skip to content

Recentste recensie

Parham Rahimzadeh – Arab € 20.99

arabJe moet het maar durven: bám, de literaire wereld binnenstormen zonder blad voor de mond te nemen. Hier ben ik, Parham Rahimzadeh, onthoud mijn naam! En dat heeft Rahimzadeh met Arab gedaan, een rauw verhaal waarin hij ‘ongepast’ taalgebruik niet schuwt maar er gebruik van maakt, waarmee hij ongemakkelijke boodschappen niet zorgvuldig in masseert, maar die met een stiletto in je voorhoofd kerft. Arab is dan ook geen boek voor liefhebbers van James Joyce, Thomas Mann of Marcel Proust.

Arab is het grotendeels autobiografische verhaal van een jongen op weg naar volwassenheid. Als baby is Bassam vanuit Iran als asielzoeker naar Nederland gekomen, samen met zijn ouders en het vier jaar oudere broertje Ben(jamin) en zeven jaar oudere zusje Bita. Ondanks dat vader in Iran een gerespecteerd ingenieur was, worden zijn diploma’s in Nederland niet erkend. Hij dient dankbaar te zijn dat men hem in de schoonmaak duldt, of baantjes van vergelijkbaar niveau aanbiedt. Bassam is een intelligent kereltje dat al snel in de gaten heeft dat er een enorm klassenverschil in Nederland bestaat. Hij belooft zijn moeder goed zijn best te doen op school, naar de universiteit te gaan, zoals ook Bita doet. Als de jongen twaalf jaar is, overlijdt moeder aan kanker. Een gemis waar Bassam niet overheen groeit. Van het liefdevolle gezin blijft weinig over. Vader zwelgt in zijn verdriet, Bita gaat op zichzelf wonen en Ben verlaat op zestienjarige leeftijd na een knallende ruzie met vader het ouderlijk huis. En Bassam? Die moet zien te overleven.

De Schiedamse achterstandswijk waarin Bassam opgroeit biedt jongeren nauwelijks perspectief. Het is een wereld van survival of the fittest, en overleven zál Bassam. Samen met zijn Surinaamse boezemvriend Gi en diens iets oudere broer Mo(reno) vormt hij een onafscheidelijk trio, waarbij ook de Marokkaanse ‘Jahuda’ Izzy zich voegt. De laatste blijkt echter minder kosher dan zij in eerste instantie denken. De jongens ontdekken al op jonge leeftijd een manier om snel geld te verdienen en zo een plaats te veroveren in de wereld van de ‘whitmang’, de blanke Nederlanders: drugs dealen. De hasj wordt binnen de kortste keren ingeruild voor xtc en coke. Bassam, een op het oog voorbeeldige vwo-scholier, vergoelijkt zijn gedrag door zich voor te houden dat hij zijn vader (financieel) moet ondersteunen. De vier ‘broers’ zijn onafscheidelijk, totdat Gi aan Bassam een geheim verklapt. Dan splitst de groep zich in tweeën: Bassam en Gi versus Izzy en Mo. Het worden aartsvijanden. Met name Izzy en Mo groeien in rap tempo door op de ladder van de drugshiërarchie. En toch houdt juist Mo, nadat hij is gebroken met Izzy, de twee een spiegel voor:

“‘Bassam, wie hou je voor de gek? Jezelf? Het ging niet om jouw vader. Je begon ermee, omdat je het zelf wilde! Omdat je niet achter wilde blijven bij de rest.’
‘Je praat poep maat.’
‘Praat ik poep? Waar is de rest nu? Bijna al die schooiers uit de wijk zitten nu vast, hebben een psychose, zijn neergeschoten of zijn dood. Realiseer je je dat het onvermijdelijk is dat het uiteindelijk fout gaat?’”

Het zijn profetische woorden van Mo, die niet veel later op gruwelijke wijze wordt vermoord.

Arab is een wonderbaarlijke roman die op meerdere plaatsen de vinger op de zere plek legt. “Vooroordelen, ik zit er vol mee,” schrijft Bassam. Hij haat “kankerhomo’s” totdat zijn kijk daarop ineens verandert. In niet mis te verstane taal houdt hij de lezer een spiegel voor. Zogenaamd hebben ‘we’ het zo goed in Nederland, maar dat geldt niet voor een aanzienlijk deel van de bevolking. Daar is iedere dag opnieuw een strijd om te overleven. Je zou gek zijn als je dan niet zwicht voor het grote geld dat zomaar voor het oprapen ligt. Nederland een multiculturele samenleving? Geloof je het zelf? Juist in de verschillende etnische groepen is ‘rassenvermenging’ een taboe die je letterlijk de kop kan kosten. En zo trapt Rahimzadeh moeiteloos menig heilig huisje omver.

Er valt wat te zeggen voor de stijl van deze debuutroman, waarin bewust lijkt te zijn gekozen voor tell, don’t show (het hoort toch show, don’t tell te zijn?). Door Rahimzadehs directe stijl zal het boek met name oudere tieners aanspreken en ook jongeren die het beter getroffen hebben dan de schoffies uit die Schiedamse achterstandswijk zullen veel herkennen in dit verhaal. Al is het maar dat de personages anderen steevast de schuld geven als iets tegenzit (is dat niet tiener-eigen?).
Arab is leerzaam in die zin dat je een snelcursus straattaal krijgt. Van woorden als pokkie (mobieltje), skinny bitch (wodka met Spa rood), shmetta (bedrieger), enzovoort had ik bijvoorbeeld nog nooit gehoord.

Arab heeft de potentie hoog op de leeslijst van middelbare scholieren te komen. Dat neemt niet weg dat dit boek ook voor ervaren lezers een aanrader is. Mocht er een volgende druk komen, dan is het zaak dat uitgeverij Prometheus haar taak deze keer wél serieus neemt, want redactioneel valt er veel aan te merken op deze verbluffende roman.

© Eus Wijnhoven, april 2021

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!