Skip to content

Archief 2024

Paul Auster – Bericht vanuit het innerlijk € 22.00

Paul Auster (Newark, NJ; 1947 – NYC, NY; 2024) werd beschouwd als een van de belangrijkste Amerikaanse auteurs van zijn tijd. Hij was veelzijdig en schreef romans, poëzie, essays en filmscripts. In zijn romans spelen toeval en willekeur een belangrijke rol. Dat werk wordt wel getypeerd als ‘een ode aan de verbeeldingskracht’. Vanaf 2007 werd hij met regelmaat getroffen door een writer’s block; hij wist het soms even niet meer. Wellicht daarom schreef hij daarna twee autobiografische werken: Winterlogboek (2012), waarin hij zijn leven herinnerde als de geschiedenis van zijn lichaam, en Bericht vanuit het innerlijk (2013), waarin hij terugkijkt op zijn ontwikkeling tot de schrijver die hij is geworden.

In Bericht vanuit het innerlijk blikt Auster terug op zijn jeugd. Tot zijn ontsteltenis is er weinig bewaard gebleven van de bewijsmaterialen die de bewuste periode in kaart brengen, zoals foto’s en filmpjes. Daarom klampt hij zich vast aan boeken en films/tv-programma’s die warme herinneringen oproepen. Tevens maakt hij dankbaar gebruik van de honderden brieven die zijn eerste vrouw Lydia Davis (vertaalster en auteur) hem retourneerde nadat zij vreest niet lang meer te leven. Uit die brieven, daterend van Austers negentiende in 1966 tot en met begin jaren zeventig, herrijst zijn leven in die periode. In die jaren leeft hij ‘vanuit een koffer’, verkast hij om de paar maanden en soms zelfs om de paar weken. Hij brengt een jaar in Parijs door, wat van grote invloed zal zijn op zijn schrijverschap. Dat is de tijd dat hij zijn plek als schrijver probeert te vinden.

“Ik besteed het grootste deel van de tijd aan het schrijven of aan het erover nadenken. Personages, situaties, woorden, ik ben ze geworden…”

Uit die brieven komen de worstelingen van het beginnend schrijverschap naar voren, de onzekerheden met betrekking tot de kwaliteit van zijn werk. Toch gloort er licht aan de horizon: zijn werk wordt opgepikt en geprezen, al is dat nog in kleine kring. Naast zijn focus op het schrijven, ontwikkelt de jonge Paul zich tot een kritisch mens. Hij hekelt de Vietnamoorlog, is bang te worden opgeroepen voor militaire dienstplicht nadat hij zijn studie aan Columbia University in New York heeft afgebroken.

“Het is moeilijk om hier in New York, Amerika, de wereld in je hart te willen sluiten als iedereen haat predikt, als de oorlog zich maar in een maniakaal tempo blijft uitbreiden, als de enige alternatieven voor het individu de gevangenis of ballingschap zijn. Het is de afschuwelijke gekte om me heen (ik verzeker je dat het echt krankzinnigheid is) – en per definitie ook in mij – die me doet wanhopen. Toch blijf ik mensen als individuen zien.”

Hij beseft dat ‘met mijn rug naar de wereld toeleven’ onmogelijk is geworden, dat je ‘de maatschappij’ vol in de bek moet kijken. ‘Hou je bij het leven’ wordt zijn nieuwe motto. Aan Lydia schrijft hij in 1969:

“Ik kom er langzaam achter wat het inhoudt… om kunstenaar te zijn, de mens die kunstenaar wordt door zichzelf binnenstebuiten te keren.” 

En dat doet hij in Bericht vanuit het innerlijk. Niet alleen voor Auster fans is dit boek een aanrader, ook voor eenieder die graag leest over de ontwikkeling van tiener tot volwassene; van een onbevangen, zorgeloos jong mens tot iemand die de realiteit en de worstelingen met de maatschappij en het leven onder ogen gaat zien. Met de komende presidentsverkiezingen in de VS is het wellicht een zegen voor Auster dat hij die niet meer hoeft mee te maken.

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, juli 2024

Gert-Jan van den Bemd – LEX € 24.00

LEX bestaat uit twee verhaallijnen, dat van Lex en dat van Wander. Vooral in de laatste hoofdstukken weet Van den Bemd die lijnen onontwarbaar met elkaar te verknopen. Het boek bevat meerdere autobiografische elementen en de volgende uitspraak van protagonist Lex – met drie thrillers op zijn naam – zouden zomaar eens die van Van den Bemd zelf kunnen zijn:

“Veel lezers vinden ze niet spannend genoeg, dus misschien zijn het eerder romans.”

Dat doet wellicht recht aan Van den Bemds eerdere werk: De verkeerde vriend (2018), Na de val (2019) en Branco & Julia (2022). LEX is echter wel degelijk een onvervalste thriller.

Via zijn vrouw Karla (30), succesvol reclamemaker, leren we protagonist Lex (“Alex Wood”; 35) kennen. Hij heeft van haar de vrije hand gekregen zijn vaste baan als journalist op te geven om zich fulltime te kunnen wijden aan het schrijven. In de praktijk blijkt dat makkelijker gezegd dan gedaan en hij verzandt in een writer’s block. Niet eerder heeft hij ingezien dat hij structuur nodig heeft, routine, een stok achter de deur. Kan hij een oplossing vinden die én zijn kwaliteiten rechtdoet, én hem de ruimte geeft om te schrijven?

Wander van Aalst is de hoofdpersoon in de tweede verhaallijn. De vijfenveertigjarige succesvolle salesdirecteur van Schoester, een organisatie die ‘horeca-ondersteuning op strategisch niveau’ biedt, heeft zijn schaapjes op het droge. Hij is getrouwd met Laurentien, lerares Nederlands op het Newmancollege (waar de vrouw van Van den Bemd wiskunde doceert). Als Wander vanuit het hoofdkantoor in Hamburg naar een cursus Engels wordt gestuurd, leert hij de zesentwintigjarige Dolly kennen. De wulpse secretaresse bij een schoenengroothandel brengt zijn hoofd op hol.

Lex en Wander hebben een ding gemeen: zij houden dingen achter voor hun partner. Het gaat daarbij niet om levensschokkende issues, al kan het daar natuurlijk wel toe leiden. Overigens kan Karla er ook wat van. Hoe langer je echter dingen verzwijgt, hoe lastiger het wordt openheid van zaken te geven. Totdat de bom barst en alle verhoudingen op scherp komen te staan.

Vooral inwoners van Breda zullen vele locaties in LEX herkennen. Daarnaast prikkelt de auteur de nieuwsgierigheid van de lezer door in zijn Verantwoording af te sluiten met:

“Sommige gebeurtenissen, de meeste locaties en bepaalde personen zijn echt, andere zijn ontsproten uit mijn fantasie, maar gelijkenissen met de realiteit zijn niet uitgesloten.”

Ondanks het feit dat de auteur op pagina 91 al ‘verklapt’ wat de motivatie is van de man die iedere donderdagavond een kaartje uit de parkeerautomaat trekt en vervolgens wegrijdt, is LEX wel degelijk een thriller. Als het thrillerelement niet in die vreemde handeling besloten ligt, waarin dan wel? Daar komt u achter als u LEX gaat lezen. Het is de moeite waard!

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, juni 2024

Michael Cunningham – Day € 18.95 (€ 23.99 Nederlandse vertaling)

De in Cincinnati, OH geboren Amerikaanse schrijver Michael Cunningham (1952) debuteerde in 1990 met de roman A Home at the End of the World. Zijn bekendste werk is The Hours (1998), dat werd bekroond met zowel de Pulitzer Prize als de PEN/Faulkner Award. Day is zijn tiende roman. Cunningham woont in New York waar hij doceert aan Yale University.
               In zijn tienerjaren was de auteur allesbehalve een lezer, tot hij in de schoolbibliotheek kennismaakte met Mrs. Dalloway van Virginia Woolf. ‘I was the first person who lend it,’ zegt hij tijdens een interview in Rotterdam. ‘Than I saw what words could do, what one could achieve with words. Virginia Woolf sounded like Jimi Hendrix to me.

Michael Cunningham werkte aan een roman toen corona uitbrak. Toen besefte hij dat hij dit werk moest laten rusten en de tijdgeest vatten van het moment, de invloed van deze periode op ons dagelijks leven. ‘A historical lecture,’ zoals hij Day karakteriseert. Niet om belerend te zijn. In het algemeen streeft hij ernaar de lezer iets te bieden waardoor deze geraakt wordt, waardoor deze het fijn vond even in een andere wereld te vertoeven, al betekent dat niet terug te keren naar die tijd van lockdowns en ander ongemak,

Day bestaat uit drie delen die zich allemaal afspelen op 5 april. In 2019 is het ochtend. Dan en Isabel wonen in een klein appartement in Brooklyn. Hun kinderen Nathan (10) en Violet (5) delen een kamer. De bovenste etage is het domein van Robbie, Isabels broer. De laatste heeft op zesendertigjarige leeftijd nog altijd niet kunnen beantwoorden aan zijn eigen en andermans verwachtingen. Met behulp van avatar Wolfe heeft hij online een parallel leven gecreëerd: Wolfe is de twee jaar oudere broer waar hij en Isabel in hun jeugd over fantaseerden. Wolfe is knap, succesvol en door iedereen geliefd. Was de reële wereld maar zo mooi. Het huwelijk tussen wannabe rockstar Dan en senior beeldredacteur Isabel is broos. Eén ding hebben zij gemeen: beiden zijn op geheel eigen wijze verliefd op Robbie. Zij beschouwen hem ieder als hun beste vriend.  

Robbie and Dan know they’ve become the central couple. Isabel is, increasingly, a dream they’re having.

Nu Nathan begint te puberen, zou het beter zijn als Violet en hij ieder een eigen kamer hadden, maar hoe zeg je dat tegen Robbie, waarvan niemand afscheid wil nemen? Dan kondigt Robbie zelf aan op zoek te gaan naar een andere woning.

In de middag van 5 april 2020 is er de realiteit van de coronapandemie. Robbie viert vakantie in een hut geïsoleerd van de IJslandse buitenwereld als het internationale (vlieg)verkeer stil komt te liggen. Via appjes onderhoudt hij contact met Dan en Isabel en de kinderen. Daarnaast schrijft hij lange brieven, die echter nooit worden gepost bij afwezigheid van enige posterijen in de verre omtrek. De eenzaamheid kruipt in deze pagina’s tussen de regels door, ook die aan de andere kant van de oceaan.

Gelukkig mogen mensen weer anderen ontmoeten op 5 april 2021, zo ook op deze avond. Isabel heeft haar meisjesdroom in vervulling laten gaan en woont inmiddels in een vervallen huis in de natuur. Nathan pubert verder of, zoals Isabel het formuleert:

…she knows a Nathan who is no longer his past but not yet his future self – the living specter of her son, quintessence as much as entity, without qualities more specific than anger, self-recrimination, and the fundamental imperishable aliveness Isabel knows of him in utero, the flicker of self that would render him recognizable to her if he died and were reincarnated.

In het laatste deel loopt de spanning op. Of je wilt of niet, je móet doorlezen, waarbij je in gedachten meermaals ‘Nee, laat dat niet gebeuren’ schreeuwt.  

Michael Cunningham heeft met Day (weer) een verrassend verhaal geschreven waarin de intermenselijke verhoudingen op bijzondere wijze zijn uitgewerkt.

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, juni 2024

 

Lionel Shriver – Waanzin € 24.99

Margaret Ann “Lionel” Shriver (Gastonia, NC; 1957) is vooral bekend van haar We moeten het even over Kevin hebben (2003; in het Nederlands 2007) dat werd onderscheiden met de Orange Prize (2005) en in 2012 werd verfilmd. In haar werk stelt zij zich doorgaans maatschappijkritisch op. Dat doet zij met de nodige humor. Niet zelden hebben dogma’s een functie in haar verhalen. Shriver zelf groeide op in een streng religieuze omgeving.

Als zestienjarige ontvlucht Pearson Converse het ouderlijk huis vanwege de strenge leer der Jehova’s Getuigen die daar werd beleden. De ouders van haar (enige) vriendin Emory Ruth nemen haar liefdevol op, waarna zij zich kan ontwikkelen. Aan het begin van Waanzin, in 2011, doceert Pearson Engels aan de fictieve Voltaire University.

Mede door haar sociale achterstand ten gevolge van haar opvoeding, kan Pearson moeilijk relaties aangaan. Zij heeft echter een kinderwens en besluit tot IVF, waarbij ze haar keuze laat vallen op het zaad van een anonieme, intelligente Japanse donor. Zoon Darwin en de twee jaar jongere dochter Zanzibar blijken op jonge leeftijd al hoogbegaafd. Als Pearson een hovenier inschakelt om een boom te vellen, gebeurt het ondenkbare: de twee vallen als een blok voor elkaar. Uit hun relatie wordt een derde kind geboren, Lucy.

Al decennia dalen de prestaties van leerlingen in dit alternatieve Amerika. Normen worden bijgesteld, wat de kwaliteit van het onderwijs niet ten goede komt. Om het tij te keren, ontstaat er de behoefte aan “intellectuele nivellering”: de ene leerling is niet dommer dan de andere, die leerling verwerkt informatie op een alternatieve wijze. Meeliftend op die hype publiceren enkele leden van de “cerebrale elite” het boek De misdaad van het IQ (2010). Daarmee is het beleid van Geestelijke Gelijkwaardigheid geboren. Toelatingseisen, toetsen en andere criteria waarmee je iemands mogelijkheden kunt inschatten worden nationaal verboden. Als een Don Quichot verzet Pearson zich tegen deze ontwikkeling, terwijl Emory Geestelijke Gelijkwaardigheid opportunistisch omarmt. Na 2010 zal niets meer zijn wat het ooit was.

Waanzin weerspiegelt verontrustend realistisch de huidige staat van het Nederlandse onderwijs. Inmiddels staat Nederland internationaal gezien op een van de laagste posities waar het, bijvoorbeeld, leesvaardigheid betreft. 25% van de vijftienjarigen is tegenwoordig laaggeletterd en niet meer in staat een doorsneetekst te begrijpen. Het fenomeen ‘norm bijstellen’ is traditie als er te weinig leerlingen slagen voor hun eindexamens. Volgens een toenemend aantal didactici moeten we leerlingen meer ontzien. Zij waarschuwen dat leerlingen te vaak worden getoetst. Moeten wij hen niet op andere criteria beoordelen? Waanzin is een wake-up call voor dergelijke vernieuwers die lak hebben aan evidence based onderwijsstrategieën en met name voor beleidsmakers bij OCW. Buiten dat is het uitstekend geschreven, met vaart en humor, met verdoemenis en empathie.

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, mei 2024

Daan Heerma van Voss – Geen vaarwel vandaag € 24.99

Schrijver en journalist Daan Heerma van Voss (1986) debuteerde in 2010 met de roman Een zondagsman. Daarna volgden zes romans en de thriller Ultimatum die hij samen met zijn broer Thomas (1990) schreef. Geen vaarwel vandaag is zijn achtste roman. Deze werd onderscheiden met de BNG Bank Literatuurprijs 2023.

“Deze kennismaking zal kort zijn. Kort maar noodzakelijk, zoals dat gaat met waarschuwingen. In dit hoofdstuk gaat al iemand dood.” Zo begint de roman. Op Schiphol krijgt Oskar van Bohemen een hartaanval en overlijdt. Ooit vormden hij en zijn vrouw Elise een gelukkig gezin met hun kinderen Tessel (1981), Moor (1985) en Cat (1989). Dat zijn echter lang vervlogen tijden. Eigenlijk was het huwelijk voorbestemd te mislukken.

“Hoe vaker Elise aan de bruiloft dacht, des te meer het voelde alsof ze die dag afscheid van iets hadden genomen in plaats van dat ze een nieuwe fase hadden ingeluid.”

Zij heeft man en kinderen verlaten voor haar jeugdliefde Cas. Ook Oskar heeft op zeker moment zo zijn bedenkingen en biecht zijn vriend Berend op:

“Hij liet zich ontvallen dat hij het huwelijk was gaan zien als ‘een aaneenschakeling van misverstanden, ontgoochelingen, sleur en onbegrijpelijk gedoe dat je hele dag bepaalt en dat je ’s avonds alweer vergeten bent. Maar ja…’ besloot hij, ‘er kleven natuurlijk ook nadelen aan.’”

De drie kinderen verschillen als dag en nacht. Tessel schrijft fictie en leeft in tamelijke welvaart, Moor rommelt aan met allerlei handeltjes. Hij woont in een oud camperbusje. Cat werkt aan haar proefschrift voor NYU. Vanaf Cats latere tienerjaren trekken de twee jongsten regelmatig met elkaar op. Beiden staan losser in het leven dan de rationele Tessel. Zij beschouwt zichzelf als degene die het meeste ‘recht’ heeft op haar vader, tenslotte onderhield zij het meest intensief contact met hem. Tussen Oskar en Moor boterde het vaak niet en Cat studeerde in New York. Zij is dan ook enigszins ontstemd dat Oskar Cat tot testamentair executeur heeft benoemd. En rond de afwikkeling van het overlijden, neemt Moor wel erg de regie. Complicerende factor is dat Elise eveneens deelgenoot wordt van het proces na de dood van Oskar, terwijl zij al jaren geen contact meer met hem had.

“Degene die haar belt, is haar jongere broer Moor. Hij blijft het proberen – een neiging die eigen is aan brengers van slecht nieuws.”

Het is slechts een voorbeeld van de originele metaforen die Heerma van Voss gedoseerd presenteert. In 374 pagina’s spiegelt hij de lezer voor welke emoties, maar ook welke onhebbelijkheden, zich (kunnen) openbaren wanneer je met het overlijden van een naaste wordt geconfronteerd. Dat doet hij op schitterende wijze, vanuit het perspectief van alle betrokkenen, waardoor een aspect vaak op meerdere wijzen wordt belicht. De laatste twee zinnen van het boek, gedachten van Tessel, verwoorden exact wat Heerma van Voss voor elkaar heeft gekregen:

“Je hebt alleen de juiste woorden nodig. Meer heeft het niet om het lijf.”

 

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, mei 2024

Jan Brokken – De ontdekking van Holland € 26.99

Het Volendamse hotel Spaander is na de coronapandemie ten onder gegaan. Het was verouderd, maar kende lang glorieuze tijden. De wanden hingen stampvol schilderijen, vaak geschonken door de kunstenaars die er ooit verbleven. In 1980 waren dat meer dan 1000 kunstwerken.
               In 1881 kocht de zesentwintigjarige zeilmaker Leendert Spaander een café nabij de haven. Hij liet er een verdieping op bouwen en richtte zich vanaf het begin op kunstenaars: Artist kom binne. Achter het hotel bouwde hij elf ateliers, stuurde ansichtkaarten van Volendam naar kunstacademies overal in Europa en schreef persoonlijk kunstenaars aan. Langzaam maar zeker verwierf het hotel een zekere faam en werd het een ware kunstenaarskolonie. Sommige schilders verbleven er slechts enkele dagen, anderen verbleven er maanden tot jaren. Velen keerden na een eerste verblijf terug. Al was de sfeer onderling joviaal, ook concurrentie, afgunst en pesterijen vonden plaats. Spaander leverde volpension met om de andere dag vis op het menu. De zeven dochters waren graag gezien. Ook de Franse auteur Marcel Proust deed Spaander aan en werd verliefd op (dochter) Wilhelmina Spaander.

“Mademoiselle Wilhelmina est délicieuse…”

Drie van de dochters trouwden met een kunstenaar: Pauline met de Duitse schilder Georg Hering, Trijntje met de Fransman Hanicotte en Conny met de Haagse Wilm Wouters. Hanicotte zou zeventien jaar in het hotel blijven. Rond vijf december speelde hij steevast Sinterklaas voor de Volendamse jeugd. 

In De ontdekking van Holland duizelt het je soms van de vele schilders die de revue passeren. Bekende en minder bekende. Bij ieder van hen weet Jan Brokken anekdotes te vermelden waardoor je zou zweren dat hij er zelf bij was geweest.

“Haité, die uit een Engelse hugenotenfamilie stamde en een moustache had waarmee hij de soep kon zeven, maakte wrang-vrolijke prenten in Volendam.”

In Volendam troffen de schilders lankmoedigheid en verdraagzaamheid aan. Volendammers waren tolerant en poseerden maar wat graag voor de kunstenaars. Hun beloning – een gulden – was vaak vele malen hoger dan wat zij met hun dagdagelijkse werkzaamheden bij elkaar scharrelden.
               Na de Eerste Wereldoorlog was het gedaan met de ‘Hollandse gekte’: men leek uitgekeken op de Hollandse taferelen met die kenmerkende wolkenluchten. Toch bleef hotel Spaander tot ver in de twintigste eeuw kunstenaars trekken al zou de sfeer nooit meer dezelfde worden als voorheen. Ruim 1400 schilders van over de hele wereld, onder wie zo’n 200 vrouwen, hebben vanaf 1881 hotel Spaander aangedaan.

De ontdekking van Holland is gelardeerd met foto’s van schilderijen van de besproken kunstenaars. Brokken lezen is alsof grootvader vertelt, terwijl de kinderen om hem heen ademloos luisteren. De ontdekking van Holland is wederom een heerlijk verhaal in die typische Brokken-stijl.

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, mei 2024

Paul Lynch – Lied van de profeet € 23.99

Met Prophet song won de Ierse schrijver Paul Lynch (Limerick, 1977) in 2023 de Booker Prize. Het is zijn vijfde boek. Lynch’ belangrijkste thema is de complexiteit van het mens-zijn, hoe wij worstelen om ons staande te houden in de maatschappij, in een wereld van nepnieuws, oorlog en oplaaiend extremisme. Nadrukkelijk stelt hij dat het geen stellingname is tegen bepaalde politieke stromingen. Zijn stijl is gedurfd, hypnotiserend en wordt vaak vergeleken met die van Cormac McCarthy (The road; herkenbaar) en Herman Melville (Moby Dick; veel minder herkenbaar).

Lied van de profeet speelt zich af in Dublin. Als op een avond wordt aangebeld en protagonist Eilish Stack de deur opent, staan er twee agenten van de onlangs gevormde geheime politie op de stoep: de Garda National Services Bureau. De Ierse maatschappij is geëvolueerd van liberale democratie tot een tirannieke samenleving. De lui van de GNSB willen haar man Larry spreken, adjunct-secretaris-generaal van de onderwijsvakbond. Hij wordt gewaarschuwd: demonstraties ondermijnen de staat en zijn daarom niet meer toegestaan. Tegen beter weten in organiseert de bond toch een demonstratie, waarna een aantal kopstukken wordt opgepakt en spoorloos verdwijnt. Zo ook Larry.

Zo goed en zo kwaad als het gaat probeert Eilish haar baan als wetenschapper vol te houden, ondanks haar rechts-extremistische, ultra-nationalistisch meerdere, en het gezin met vier kinderen geborgenheid te bieden. Daarnaast draagt zij zorg voor haar demente vader Simon die in een dorp buiten de stad woont. Ben, een baby nog, krijgt niet veel mee van de situatie, maar de oudste twee kinderen des te meer. De zeventienjarige Mark keert zich meer en meer van Eilish af en begeeft zich in kringen van rebellen die de repressieve regering omver willen werpen, terwijl de vijftienjarige Molly probeert te schipperen tussen de emoties thuis en die van haar vriendje uit het extremistische kamp. Bailey, twaalf, plast weer in bed. De situatie in Ierland ontspoort volledig, binnen enkele maanden is er sprake van een burgeroorlog. Als ook Mark dan nog eens verdwijnt en haar vader aan de wandel gaat, lijkt Eilish er het bijltje bij neer te (moeten) gooien.

Lied van de profeet kan ongeloofwaardig overkomen vanuit de comfortabele stoel voor het scherm. Als we echter iets verder kijken naar wat er om ons heen gebeurt – Gaza, Oekraïne, Syrië – is het volgens Lynch onontkoombaar dat een dergelijke ontwikkeling zich binnen tien tot twintig jaar binnen ten minste één westers land zal voltrekken. De polarisatie in westerse maatschappijen, de toenemende hang naar rechts-extremisme en de komende verkiezingen in de VS doen het ergste vrezen. Kan je dat zien aankomen? Volgens Lynch is er één duidelijk signaal: “Het omslagpunt is als in een liberale democratie het recht op demonstratie niet meer geëerbiedigd wordt.” Need I say more…

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, april 2024

David Pefko – De gebroeders Maxilari €24.99)

Buiten 45 (2013 – deel van een drieluik met Daan Heerma van Voss en Jamal Ouariachi) zijn de boeken van David Pefko een genot om te lezen. Zijn debuut Levi Andreas (2009) verraste vriend en vijand. Het voorseizoen (2011) was een prachtige doorstart. In Daar komen de vliegen (2017) gaat Pefko uit van de malafide beurshandelaar David Madoff. Pefko presenteert een man – Jerry Kirschenbaum, alias David Madoff – die uit alle macht zijn milieu heeft geprobeerd te ontvluchten, die daarbij liefdevol naar zijn omgeving acteerde, mensen hielp waar hij maar kon. Een man die zelf gelooft in het onwerkelijke piramidespel dat hij heeft gecreëerd. Je gaat Jerry Kirschenbaum bijna missen als het allemaal fout gaat. Eind 2023 verscheen er dan eindelijk een nieuwe roman: De gebroeders Maxilari.

Levi en Ze’ev (“Zev”) Maxilari, respectievelijk zestien en vijftien jaar oud, groeien op met hun moeder in het chique Amsterdam Oud-Zuid. Moeder komt uit een zeer gegoede en rijke Joodse familie, al is daar niets over van die voorspoed. De jongens zijn verwekt door een Griekse vader, die al vroeg terugkeert naar zijn vaderland. In tegenstelling tot hun omgeving heerst er armoede in het gezin. Af en toe betreden de jongens huizen van vriendjes in de buurt. Als die gastjes dan bij hen op bezoek komen – iets wat zij proberen te vermijden – blijkt de kloof die tussen hen en hun omgeving staat.

“Vol verbazing keken zij om zich heen; het huis leek op geen enkele manier op de huizen waarin zij woonden en die ze kenden en Levi voelde altijd en eeuwig schaamte als hij met ze door hun kaalgeslagen gang naar binnen ging, en ze naar het afbladderende stucwerk en de kringen van oude lekkages op het plafond zag kijken.”

Moeder heeft een gat in haar hand, dat met het spaarzame bijstandsinkomen gevuld wordt met chips en fastfoodmaaltijden. Overdag ligt zij grotendeels op bed en bekijkt soaps en ander ongemak op tv. Als de jongens een bijbaantje krijgen bij achterbuurman Silbernberg, een juwelier, dragen zij bij aan de inkomsten van het gezin. Bij het in kaart brengen van zijn inventaris, en zeker nadat Silbernberg in het ziekenhuis belandt, ontdekken zij een spoor naar de oorlogsmisdadiger waar hun werkgever al jarenlang naar op zoek is.

Pefko heeft een prettige stijl van schrijven, al is De gebroeders Maxilari allerminst zijn beste. Te veel legt hij uit. Soms heb je het gevoel dat hij ervan uit gaat dat de lezer niets van de Tweede Wereldoorlog en haar gevolgen voor (terugkerende) Joodse inwoners weet. Dat irriteert. Voor basisschoolleerlingen is het boek (veel te) ingewikkeld, voor een achttienjarige gymnasiast en een belezen koper is het soms ronduit kinderachtig belerend. En toch: lezen! Tenslotte blijft het ‘een Pefko’, en weinigen kunnen zich aan zijn kunde en stijl meten.

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, maart 2024

Christos Tsiolkas – 7½ € 14,95 (Nederlandse vertaling (nog) niet beschikbaar.

Protagonist Christos verlaat zijn partner Simon om een week te gaan schrijven in een huis dat hij op negen uur rijden van thuisbasis Brisbane aan de Pacific huurt. Hij vervalt in mijmeringen over de ontdekking van zijn (homo)seksualiteit, aan de tijd dat zijn Griekse ouders hun armoede zijn ontvlucht om ver weg een nieuw bestaan op te bouwen. In de natuur zijn kaketoes en andere gevleugelde dieren de weinige wezens die hem bespioneren. Bij zijn dagelijkse tochtjes naar het strand wordt hij soms verblind door de aanblik van mooie jongemannen. Ondanks de afleiding weet hij het verhaal Sweet things te creëren over Paul Carrigan, diens vrouw Jenna en hun zoon Neal.

Zowel de Amerikaanse Paul als de Australische Jenna (veertigers?) hebben een verleden in de porno-industrie. Zoon Neal is ervan op de hoogte. Het is een stabiel, liefdevol gezin. Breed hebben zij het niet en als Paul een aanbod krijgt van een vroegere fan van zijn alter ego Sean om naar Californië af te reizen, waarvoor hij 180 duizend dollar krijgt buiten het businessclass ticket, is de keuze snel gemaakt. Eenmaal in Californië wordt Paul geconfronteerd met zijn verleden dat door huiselijk geweld en drugs getekend is. Hij keert terug naar het huis van zijn grootvader in Sacramento dat inmiddels bewoond wordt door zijn aan crack verslaafde broer Andy. Herinneringen komen boven, oude, slechte gewoonten. Weet Paul daaruit te ontsnappen?

is een verhaal in een verhaal. Doordat Tsiolkas de protagonist zijn eigen naam geeft, is dat soms storend: in hoeverre is dit boek autobiografisch? Als lezer wil je daar niet door worden afgeleid. Dat neemt niet weg dat de schrijver opnieuw bewijst dat hij een uitstekend verteller is, zoals eerder bewezen in het magistrale The slap (De klap; ook in het Nederlands vertaald).

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, maart 2024

John Jansen van Galen – Fiasco van goede bedoelingen (Nederland en de Indonesische onafhankelijkheid) € 24.99

Een jaar voordat het spraakmakende Revolusi (David van Reybrouck) verscheen, schreef voormalig journalist John Jansen van Galen een verhelderend boek over de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië. Anders dan in Revolusi, dat naast historische bronnen is gebaseerd op persoonlijke overleveringen, gaat Jansen van Galen vooral uit van archieven die vijftig jaar na de onafhankelijkheid zijn vrijgegeven door de Nederlandse staat. Zo citeert hij regelmatig uit diplomatieke verslagen en maakt hij inzichtelijk hoe in politiek opportunisme en partijbelangen het algemeen welzijn van de Nederlandse en – veel meer – de Indonesische bevolking slechts een bijrol speelden. Ook ontkracht hij drie veel gedeelde mythes:

Nederland verzette zich tussen 1945 en 1949 hardnekkig en gewelddadig tegen dekolonisatie van Indonesië.

In 1942 gaf koningin Wilhelmina vanuit Londen in een radiotoespraak al aan dat Nederland aan de slag ging met die dekolonisatie. Dat de gewenste afwikkeling daarvan anders is gelopen dan toen werd voorzien, is een bijzaak.

De soevereiniteitsoverdracht van 1949 was een debacle voor Nederland.

Jansen van Galen toont glashelder aan dat dit allesbehalve het geval was. Zowel de Britse als – vooral – de Amerikaanse autoriteiten drongen erop aan dat Nederland concessies deed bij de overdracht. Zij beseften dat de ‘Republik’ zich niet aan afspraken hield, maar was bang dat Indonesië in de armen van het communisme zou worden gedreven. In de naoorlogse jaren was Nederland afhankelijk van Marshallhulp, dus de wens van de VS was belangrijk om rekening mee te houden.

Nederland heeft in 1962 de Papoea’s, aan wie het na de Indonesische onafhankelijkheid zelfbeschikkingsrecht beloofde, lelijk in de steek gelaten.

Met name deze laatste stellingname is interessant als je ook het relaas van de familie Kaisiepo (Een Perspectief op Papoea) hebt gelezen. Vader Kasiepo was een van de twee leidsmannen van Papoea die begin zestiger jaren in Delft in ballingschap zijn gegaan. Daarover hebben dochter Gerda en zoon Herman mij hun interpretatie van die gebeurtenissen verteld. Overigens waren zij begin zestiger jaren kleine kinderen en kennen zij de verhalen uit overlevering van hun vader.

Met Fiasco van goede bedoelingen heeft John Jansen van Galen een uitstekend relaas geschreven van hoe Nederland haar ‘Insulinde’ moest prijsgeven. Bovendien is het een handleiding voor de diplomaat-in-de-dop. Chapeau!

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier!

©Eus Wijnhoven, maart 2024

De Chabotten – Gezinsverpakking

In al haar wijsheid heeft het CPNB de opdracht voor het schrijven van het Boekenweekgeschenk 2024 toegewezen aan een familie. Die familie telt ook nog eens vier auteurs, mannen die ieder staan voor een eigen stijl en genre. Pater familias Bart is bekend als dichter, oudste zoon Sebastiaan is de meest literaire van het stel, Maurits de serieuze non-fictie man en Splinter ten slotte … nou ja, die is vooral van lichtheid en pauwengedrag. Ieder van dit pallet aan schrijvers heeft een eigen publiek. In die zin is de keuze voor De Chabotten een slimme zet. En de bijdrage van de twee leden van het gezin die niet eerder iets hebben gepubliceerd, moeder Yolanda en benjamin Storm, neem je maar voor lief.

Gezinsverpakking is dan ook een ratjetoe aan stijlen. Yolanda is met haar korte intermezzo’s Mamastippen het cement dat de stenen bij elkaar houdt. Van Bart had je een hoger niveau verwacht en Sebastiaans bijdrage is, zoals verwacht, wellicht de meest literaire. Maurits legt vast, zoals hem betaamt. Splinter schrijft met zwier, maar toont ook zijn gevoelige kant in de stem van hond Bril. Storm? Bekijk zijn bijdrage met mededogen, besef dat de meeste beginnend schrijvers ‘en toen, en toen’ meesters zijn.

Dat de familie Chabot geen doorsnee gezin is, wordt in alle bijdragen duidelijk. Wellicht beschouwen hun buurtgenoten hen in een milde bui als ‘vreemd’. In huis is het een grote dump. Worden er daarom geen bezoekers toegelaten? Wat echter vooral beklijft is de vrees voor de toekomst. Of, zoals Yolanda op de eerste pagina schrijft:

“Als je ouder wordt, verandert alles. Niets blijft.”

Het Boekenweekgeschenk vormt daarop een uitzondering gezien de talloze verzamelaars van deze cadeautjes aan de lezer. Vergelijk het Boekenweekgeschenk van 2024 niet met dat van eerdere jaren, zoals de bijdragen van Esther Gerritsen, Annejet van der Zijl of Ilja Leonard Pfeijffer. Ga onbevangen lezen, vergeet de negatieve besprekingen in NRC, Trouw en de Volkskrant. Bedenk dat daar redelijk positieve beoordelingen tegenover staan van bijvoorbeeld Bazarow en Tzum. Sowieso is leesgenot een subjectief gegeven.

In de Volkskrant van 16 maart 2024 wordt een lezersonderzoek aangehaald, waaruit blijkt dat 83% van de lezers vooral een boek pakt ter ontspanning. Daarvoor leent Gezinsverpakking zich uitstekend. En als u zo’n vlak-voor-het-slapengaan-lezer bent: ideaal die korte verhalen. Op naar De Omslag!

©Eus Wijnhoven, maart 2024

Paul Beatty – Tuff  € 14,95

Paul Beatty was de eerste Amerikaanse auteur die in 2016 de Man Booker Prize won voor zijn roman The Sellout (2015; in 2016 in het Nederlands vertaald onder de titel De verrader, een titel die de protagonist overigens geen recht doet). Tuff, uit 2000 en in 2001 voor het eerst in het Nederlands vertaald, was zijn tweede roman die in Time Magazine ongeveer werd omschreven als “een uitgesponnen rap song, waarin de karakters het verhaal weergeven van kansloze hiphoppers in de jungle van het East Harlem in de negentiger jaren”. De vertaling werd, wellicht mede door het ontbreken van een plot, geen succes in Nederland. Nadat Beatty de Man Booker had gewonnen, bracht uitgeverij Prometheus in 2017 toch een tweede druk uit. En terecht.

Winston ‘Tuffy’ Foshay groeit op in een gebroken gezin. Vader speelt een actieve (propaganda)rol bij de Black Panthers. Tuffs enorme omvang boezemt ontzag in en in zijn tienerjaren maakt hij naam als ‘onverslaanbaar’. Geld verdienen hij en zijn vrienden met drugshandel en het op bestelling aframmelen van mensen. Tijdens een drugsdeal waar hij aan deelneemt verliest een aantal van zijn vrienden het leven. Aangezien de 22-jarige Tuff inmiddels vader is geworden van zoon Bryce Extraordinaire – roepnaam Jordy – wil hij het roer omgooien, maar hoe? Zijn boezemvriend, de gehandicapte Aziatische moslim Fariq, alias Smush, weet hoe je geld kunt verdienen: door te ‘beleggen’. Vraag echter niet in wat voor een zaakjes. Het onderlinge taalgebruik van de heren laat niets te raden over:

“ ‘Er zijn maar twee wijven die ooit op eigen houtje geld hebben verdiend – Oprah Winfrey en – de naam van dat andere wijf is me even ontschoten. Dat wijf dat de krultang of dat soort shit heeft uitgevonden.’ “ 

De minachting voor vrouwen uit zich met name in het taalgebruik – “ ‘Dus elke film met een vrouw in de hoofdrol is een kutfilm?’ ”. Dat taalgebruik typeert het milieu. Er is nagenoeg uitsluitend sprake van “niggers”, tenslotte zijn er geen andere smaken in de buurt. Charley White telt niet mee. Deze blanke leeftijdgenoot is opgegroeid met de zwarte jongens en wordt als een van hen beschouwd. Alle sociaal ongewenste typeringen worden in het verhaal met voeten getreden, bijvoorbeeld als Fariq over joden zegt, als de zwart-joodse maatschappelijk werker/dominee Spencer Tuff op het goede pad probeert te krijgen:

“ ‘De jood is geen jager die er met een speer op uittrekt, maar een opportunist, een rondcirkelende aasgier, een eieren stelende muskusrat, een glibberige, van ziektekiemen vergeven parasiet.’ ”

Zowaar geen boek voor zwakke zieltjes. En toch: lees door, ga verder! Als geen ander weet Beatty het milieu in de sloppenwijken van New York City te beschrijven. Hoe kansloos het leven ook is in die omgeving, met behulp van Spencer en een Japans-Amerikaanse (nota bene een vrouw!) meldt Tuff zich aan voor de gemeentelijke verkiezingen. Op onorthodoxe wijze gaat hij de strijd aan met gevestigde partijen.

Tuff is een heerlijke schelmenroman, al is het wrang dat de meeste mensen die in dergelijke milieus opgroeien niet anders kunnen dan tot misdaad te vervallen. De plot, als daar al sprake van is, is mager; de enscenering daarentegen is magistraal. Lezen dus!

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier

©Eus Wijnhoven, maart 2024

Daniel Kehlmann – Lichtspel € 24.99

Terwijl hij nog in Wenen studeerde, publiceerde Daniel Kehlmann zijn eerste roman, Beerholms Vorstellung (1997), maar zijn grote doorbraak kwam met Die Vermessung der Welt (Het meten van de wereld, 2005) dat in meer dan veertig landen werd vertaald en meer dan een jaar op nummer 1 in de Duitse bestsellerlijsten stond. Vaak is zijn werk gebaseerd op historische gebeurtenissen of figuren met een filosofische twist. Zo ook het veel geprezen Tijl (2017) over Tijl Uilenspiegel en de Dertigjarige oorlog.

Lichtspel begint met een interview in een veelbekeken talkshow met de vroegere regieassistent van cineast G.W, Pabst, Franz Wilcek. Er is sprake van een film die aan het einde van WO-II ooit gedraaid zou zijn, Der Fall Molander, maar die spoorloos is verdwenen. Voilà, een vleugje crimi is geboren. De inmiddels licht verwarde bijna 100-jarige Wilcek zou eraan hebben meegewerkt. Probeer dan maar eens de waarheid boven tafel te krijgen. Dan keert Kehlmann terug tot deels verifieerbare feiten.

Lichtspel
is gebaseerd op het leven van de Oostenrijkse cineast G.W. Pabst (1885 – 1967). Hij werkte onder andere met Greta Garbo en Lena Riefenstahl. Zijn kassucces met Die Büchse der Pandora (1928), met muze Louise Brooks, droeg bij tot zijn roem, maar bij de intrede van de geluidsfilm en het opkomende nationaalsocialisme vertrok hij met vrouw Trude en zoontje Jakob naar de VS. Ook daar kreeg hij een kans. Hij kon echter onmogelijk werken met de slechte scripts die hem werden aangereikt – vaak in relatie tot westerns – en de middelmatige acteurs die al waren gecontracteerd.

“Wij Duitsers houden niet van paarden.”*

Na de flop van zijn eerste Amerikaanse film, A Modern Hero, krijgt Pabst een aanbod in Parijs te draaien. Als hij echter met zijn gezin in Frankrijk arriveert, blijkt er geen budget meer te zijn, mede het gevolg van de toenemende spanningen in het Europa van de late jaren dertig. Als hij dan ook nog eens bericht krijgt dat de gezondheid van zijn moeder ernstig te wensen overlaat, besluit hij vanuit Frankrijk naar zijn kasteel Dreiturm – een soort herenhuis zonder een enkele toren – te gaan waar hij haar heeft ondergebracht. Iedereen verklaart hem voor gek. Hij zoekt nota bene de oorlog op! Inderdaad sluiten de grenzen vlak nadat zij in Oostenrijk arriveren.

“Maar het is toch mijn moeder!”

En dat terwijl diezelfde moeder Trude niet kan uitstaan en voor rotte vis uitmaakt of erger, en plein publique.

De situatie in Dreiturm blijkt als een blad aan een boom omgedraaid: moeder wordt mishandeld door de huismeester en diens vrouw, toegetreden tot het nationaalsocialisme, en ook het gezin van Pabst wordt binnen een mum van tijd aan machtswellust onderworpen. De man die gewend is de lakens uit te delen, degradeert tot sloof. Gelukkig is echter een contact dat hij in Hollywood heeft opgedaan eveneens teruggekeerd naar het vaderland en luidt zijn redding in. Of is dat slechts schijn? Deze General Electric ingenieur Krämer blijkt een rasechte nationalist die Pabst in contact brengt met het propagandaconglomeraat van Goebbels. Al snel wordt duidelijk dat hij kan kiezen tussen het maken van films of het concentratiekamp.

‘ “Bedenk wat ik u bieden kan,” onderbrak de Minister hem, “bijvoorbeeld het concentratiekamp. Op ieder moment. Geen probleem. Maar dat bedoel ik natuurlijk niet. Ik bedoel: denk u eens in wat ik u ook bieden kan, namelijk alles wat u wilt. Elk benodigd budget, iedere acteur die u wenst. Welke film u ook wilt maken, dat is mogelijk. Maar dat weet u, daarom bent u ook naar mij toegekomen.’ ”

Tja, wat doe je dan… De innerlijke strijd is snel beslecht. Van vrijwilligheid was overigens geen sprake, Pabst werd door Krämer verordonneerd zich te vervoegen bij de Minister, anders zouden de gevolgen voor hemzelf zijn.

In Lichtspel wordt de protagonist onderworpen aan duivelse dilemma’s. Meewerken met die verfoeide nazi’s of kiezen voor goede opvang van zijn moeder en weer films kunnen maken, zich de lof weer laten toewuiven door de bevolking die hem ooit adoreerde? En al met al valt het toch best mee? Als je tussen de regels/scènes kijkt, laat hij duidelijk zijn afkeer van bepaalde ontwikkelingen blijken, toch? Zijn veel jongere Trude denkt daar anders over. Doodongelukkig is zij, ondanks de relatieve weelde waarin zij weer leven. Zoon Jakob, inmiddels middelbare scholier op de Seyß-Inquart Mittelschule, is een verhaal apart.

“Eens was het lichtspel een jaarmarktattractie: jongleurs, boksende kangoeroes, dansende stelletjes, met wandelstokken zwaaiende mannen.”

Kortom: een allegaartje opportunisten. De goegemeente werd door Zacharias Molander, die onderwijl trekharmonica speelde, opgeroepen vooral niets te missen. Met Lichtspel heeft Kehlmann ons, lezers, eveneens een allegaartje voorgespiegeld, maar een van de meer duistere kant. Dit meest recente werk kan zich meten met Die Vermessung der Welt!

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier

©Eus Wijnhoven, februari 2024

Nathan Hill – Welzijn € 29.99

Nathan Hill groeide op in het Midwesten van de VS. Hij werd in een klap beroemd met zijn debuutroman De Nix (2016), een Great American Novel van 650 pagina’s over een schrijver met een writer’s block. Welzijn (2023) is zijn tweede roman.

 Jack Baker en Elizabeth Augustine groeien op onder totaal verschillende omstandigheden. Hij komt van de uitgestrekte prairies in Kansas, het Amerikaanse Midwesten, zij groeit op in, ja, waar eigenlijk… Om de anderhalf tot twee jaar verhuist het gezin Augustine nadat vader de boel op min of meer legale wijze weer eens heeft geflest en de grond hem te heet onder de voeten wordt. Ook de sociaal economische status van Jack en Elizabeth is volstrekt verschillend: het is armoede troef bij hem thuis, terwijl zij opgroeit in ongeziene weelde. Jack wordt te pas en te onpas door zijn moeder als ‘niet snugger’ bestempeld, Elizabeth wordt door haar vader opgehemeld als de meest intelligente persoon van haar generatie. Beiden gaan in Chicago studeren. Ze wonen in een afbraakbuurt en hun ramen worden slechts gescheiden door een smalle steeg. Nadat zij elkaar in 1993 min of meer spontaan ontmoeten, blijkt al snel dat ze een ding wél gemeen hebben: beiden proberen afstand te nemen van hun verleden.

De twee trouwen en krijgen een zoontje, Toby. Jack is kunstenaar en parttime docent, Elizabeth werkt als psycholoog voor een welzijnsorganisatie, Wellness. Die organisatie probeert te bewijzen dat het placebo-effect bij allerlei moderne kwaaltjes even functioneel is als een dure ‘medische’ behandeling. Met zijn abstracte foto’s produceert Jack niets en schrijft Elizabeth niks voor, aldus de partner van Elizabeths vriendin Kate. De Bakers kunnen amper rondkomen, maar gelukkig heeft Elizabeth wat geld apart gezet. Dankzij dat spaartegoed kunnen zij zich inschrijven voor hun ‘huis-voor-het-leven’ dat gerealiseerd moet worden in een oud fabriekscomplex. Toby ondertussen gedraagt zich compleet onhandelbaar. Elizabeth pluist allerlei relevante wetenschappelijke literatuur door – achterin het boek is een lijst opgenomen van bestaande wetenschappelijke artikelen in dezen – om een zo goed mogelijke opvoeder te kunnen zijn, terwijl Jack nauwelijks in de gaten heeft hoe de dynamiek in hun gezin verandert. Ook de gedachte van het huwelijk als een U-bocht – volgens Elizabeth bevindt het zich nu op het laagste punt – is hem totaal vreemd. De leidinggevende van haar laboratorium, professor Sanborne, legt Elizabeth haarfijn uit wat de betekenis van een huwelijk is:

“Het huwelijk, lieverd, is een toestand waarbij je zoveel kwaliteit bij een ander aantreft die je zelf wilt hebben dat je bereid bent hun gebreken over te nemen, die daardoor, bij uitbreiding, ook deel zullen uitmaken van jou, voor altijd.”

Jacks oudere zus Evelyn had hem het huwelijk ooit anders beschreven: “Immens en monotoon. Dat is kort samengevat het huwelijk.”

Welzijn is een ingenieus gecomponeerde roman over het wel en wee in een huwelijk en het jezelf hervinden onder veranderde omstandigheden. Soms is het te uitgesponnen, zoals bijvoorbeeld de familiegeschiedenis van de Augustines of de zeven algoritmes in De behoeftige gebruikers, waarin de werking van facebook tot in detail wordt beschreven. Blijft staan dat Hill met Welzijn weer een prachtige roman heeft geschreven.

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier

©Eus Wijnhoven, februari 2024

Mohamed Mbougar Sarr – De diepst verborgen herinnering van de mens

Op drieëntwintigjarige leeftijd debuteerde de Franstalige romanschrijver Mbougar Sarr uit Senegal. Zijn vijfde boek, De diepst verborgen herinnering, werd een succes. Hij won er de Prix Concourt mee.

Diégane Latyr Faye, een jonge student uit Senegal die studeert in Parijs, leest Handboek van de negerliteratuur. Daarin ontdekt hij Het labyrint der onmenselijkheid (uit 1938) van ene T.C. Elimane. Het verandert zijn leven, ondanks het feit dat het in enige vorm aanschurkt tegen plagiaat. De roman raakt de drieëntwintigjarige dusdanig dat hij zijn doctoraalstudie staakt en zich volledig richt op de zoektocht naar dat wonderlijke boek van Elimane en vooral een mogelijk vervolg op dat boek.

“ (vriend) Musimbwa zei: ‘Ik begrijp nu dat je, in je speurtocht naar het vervolg van het boek, in feite op zoek denkt te zijn naar het wezen van de literatuur.’ ”

Die literatuur speelt een belangrijke rol in het verhaal. Via met name zijn (seksuele) relatie met de zestigjarige dichteres Siga D. komt Faye steeds meer te weten over Elimane, “Het meest geslaagde en tragische product van de kolonisatie.” Exemplaren van Het labyrint zijn nergens meer te vinden, maar Siga schenkt hem een exemplaar. Haar vader blijkt een connectie te hebben met Elimane. Via Siga leert Faye andere mensen kennen die een meer of minder hechte relatie met Elimane hebben ervaren. Langzaam maar zeker ontrolt Mbougar Sarr het verhaal, ontvouwt hij de mythe van de tovenaar Elimane. De diepst verborgen herinnering van de mens ontsluit zich via meerdere verhalen binnen een verhaal. “De literatuur neemt bezit van je, maar is ook zelf bezeten.” Deze duiding zal Paul Auster bekoren.

Maar wat als Elimane eenmaal door Faye wordt gevonden? Sarr laat de protagonist op zoek gaan, waarbij hij zelfs in Argentinië belandt. Uiteindelijk beseft Elimane wat de literatuur voor hem betekent:

“De literatuur is een verdacht doodskistzwart en glimmend, maar het is mogelijk dat er helemaal geen lijk in ligt.”

Kortom: de literatuur heeft afgedaan. De diepst verborgen herinnering van de mens is een prachtig verhaal, al laat de auteur zich soms verleiden tot mooischrijverij. Zinnen van meer dan twee pagina’s zijn in het eerste deel geen uitzondering. Dat stoort, al maakt hij het daarna goed. De diepst verborgen herinnering van de mens is een verhaal waarin literatuur, politiek, overleveringen en relaties de hoofdbestanddelen vormen. Lezen!

Wilt u deze titel bestellen? Klik dan hier

©Eus Wijnhoven, februari 2024